“Sang” hay “chợ”…

December 22, 2009 at 7:47 am (Music, My World)

Âm nhạc có nhiều dòng chảy, như những dòng suối từ những nguồn khác nhau, tạo ra những màu sắc tươi đẹp và riêng biệt đặt trưng của mỗi dòng nhạc. Người thích Rock tìm đến sự bình yên trong những âm thanh chát chúa có trật tự. Pop dành cho tuổi trẻ và sự năng động. Jazz, Blue cho những phút giây ngưng tụ của khoảnh khắc… Và dĩ nhiên không ai thể nói dòng nhạc nào là cao hay dòng nhạc nào là thấp hèn. Mỗi dòng nhạc cũng như một công dân trong thế giới đa diện này: bình đẳng và có tiếng nói riêng. “Nhưng sẽ có những người bình đẳng hơn những người khác.” Giống như là chuyện “sang”, “hèn” giai cấp trong âm nhạc Việt Nam.

Khó có thể nói là nhạc thế nào là “sang” thế nào là “thị trường.” Nó mang cảm tính cá nhân của người viết và người nhận định hơn là phản ánh thứ âm nhạc mà nó chứa đựng. Khó có thể nói chính xác đặc điểm “nhạc sang” và nhạc thị trường, để có thể tìm ra được một định nghĩa xác đáng nhất. Và vì thế, người ta đang lạm dụng từ “nhạc sang” như là một cách để tự huyễn hoặc bản thân về trình độ thẩm mỹ của mình.

Nếu nói về đối tượng nghe, nhạc sang và nhạc thị trường có chung một thị trường. Không thể nói “nhạc sang” già hơn, bởi vì có rất nhiều người trẻ vẫn nghe thể loại âm nhạc đó hàng ngày. Và nhạc thị trường cũng nhắm đến những người trẻ, những người sinh viên. Tiếc là không có những số liệu đầy đủ để có thể kết luận “người trẻ như thế nào” sẽ nghe loại nhạc nào. Nhưng nếu xét thôi những cơ chế bình thường của âm nhạc, cái nào hay sẽ tới được công chúng. Loại trừ những yếu tố mang tính cục bộ (đặc biệt ghét hay thích một thể loại nào đó…), một người nghe nhạc giao hưởng cũng có thể nghe nhạc Rap như thường (có thể!). Và điều đó đúng với cả nhạc thị trường và nhạc “sang”.

Vậy điều gì đã tạo ra một thứ giai cấp như vậy trong âm nhạc. Chúng ta phải kể tới vai trò dán tem dán nhãn của báo chí. Những cụm từ kiểu như “nhạc sang” đang xuất hiện nhan nhản trên báo chí với một tần số càng ngày càng dày. Nếu chúng ta biết quyên lực của báo chí trong việc dẫn dắt ý kiến của đám đônglà rất lớn, việc tạo ra một thế hệ nghe nhạc hiện nay với suy nghĩ “nhạc trẻ”, nhạc chợ chỉ là một việc cỏn con. Một vài bài xã luận của những nhạc sị “tâm huyết” với nền âm nhạc nước nhà và “cảm thấy có trách nhiệm” với việc định hướng việc nghe nhạc của giới trẻ là đã quá đủ để người đời nhìn nhạc “thị trường” bằng một nửa con mắt. Thêm vào đó là những chỉ trích từ những… nhà văn vì lời ca khúc của nhạc “thị trường” là rẻ tiền đã khiến một bộ phận lớn mang cùng một cảm giác xấu hổ khi vào tiệm đĩa và đem ra một đĩa nhạc của Bảo Thy…

Việc tạo ra một ranh giới mỏng manh nhưng cực kỳ rõ ràng bằng việc chỉ mặt đặt tên ca sĩ nào là sang ca sĩ nào là thị trường đã tạo ra những cấp bậc trong giới nghệ sĩ. Bây giờ, nghĩ tới Quang Dũng người ta nghĩ tới một chàng ca sĩ ăn mạc bảnh bao chải chuốt. “Sang” nhỉ, vì nhạc của anh ta người ta gọi là nhạc “sang” mà. Để mỗi lần anh ấy xuất hiện, những bậc quý ông quý bà, cũng trong những bộ trang phục chải chuốt như vậy tâm đắc và (tự) khen: “ta phải nghe nhạc sang chứ, ta sang mà.” Bây giờ, Quang Dũng đã là một biểu tượng thực sự của dòng nhạc này với những ca khúc như: “Không cần biết em là ai, không cần biết em từ đâu.”

Đôi khi, một bài hát muốn “sang” thì người nghe phải “sang” và người hát cũng phải “sang”. Đó dường như là cách duy nhất mà người ta có thể phân loại chúng…

Advertisements

Permalink Leave a Comment

Convetional wisdom

December 15, 2009 at 8:46 am (My World)

Có bao giờ bạn tự hỏi: “Tại sao lại phải viết chữ đẹp.” Hay chỉ đơn giản là thầy cô bắt phải thế ? Hay chỉ đơn giản rằng: “Chữ đẹp là học giỏi ?” giống như tất cả những gì mà bộ máy nhồi sọ đang nhét vào đầu chúng ta mỗi ngày. Chữ đẹp, cũng như vô vàn những điều mà người ta dửng dưng và cho là “hiển nhiên” đang tạo ra những cái conventional wisdom, để rồi chính chúng ta là nạn nhân của chúng.

“Chữ đẹp” là nỗi ánh ảm của tôi suốt 12 năm phổ thông. Mỗi lần kiểm tra, tôi lại bị mất vài điểm vì “vở sạch chữ đẹp.” Hoặc, năm nào cũng bị vài dòng trên tờ giấy liên lạc rằng cần luyện chữ đẹp, viết chữ cẩn thận hơn, tỉ sự như thế. Mọi người viết chữ đẹp, tôi phải viết thôi. Giống như là “to win that game you have to play their rules” vậy.

Thử xem vài cái quan điểm người ta đưa ra để ép mọi người phải viết chữ đẹp là gì ?

Nét chữ nết người. Đây là một trong những lý do hùng hồn nhất đáng sợ nhất. Nó gieo ra một nỗi sợ vô hình cho mọi người: viết chữ xấu… là người xấu !!! Mặc dù chẳng có một cuộc nghiên cứu chính thức nào để xác định mối tương quan giữa chữ đẹp và thành công trong sự nghiệp. Người ta không đưa ra một con số cụ thể về tỷ lệ sinh viên vừa đậu đại học vừa viết chữ đẹp. Một nguyên tắc, nếu như chúng ta không thể tìm ra được những số liệu thống kê thuyết phục (vì những điều kiện khách quan chẳng hạn), ta phải có những lý luận rõ ràng để bảo vệ luận điểm đó. Vậy chăng, có một lời giải thích rõ ràng cho “nét chữ” ảnh hưởng đến tính cách con người ?

Lời giải thích tôi được nghe đi nghe lại nhiều lần nhất (nếu không tính “các cụ dạy thế”) và có vẻ thuyết phục nhất chính là những người ngăn nắp thường có xu hướng trình bày mọi thứ sạch sẽ và rõ ràng. Đúng và không đúng.

Ở Việt Nam, viết chữ đẹp không phải là một sản phẩm tụ nhiên của “tính cách”. Nó là một sản phẩm tự thân vận động của những tháng ngày nắn nót viết. Đó cũng giống như một học sinh phải thuộc làu làu tững chữ trong cuốn sách lịch sử trước khi tới trường để khỏi bị phạt. Để nét chữ thực sự là nết người, hãy để trẻ em tự phát triển theo đúng tính cách của mình. Không một ai là giống nhau hoàn toàn, vì thế đừng bắt mọi ngưofi phải “đá chữa a lên cao một ly, chữ h thì hai ly…”

Câu chuyện viết chữ đẹp bây giờ đã mang tầm quốc gia, tạo thành những phong trào, những cuộc thi đua. Từ một câu chuyện về điểm số, ví dụ về việc khuyến khích học sinh viết chữ đẹp bằng điểm, bây giờ nó đã trở thành một convention wisdom ở tầm quốc gia. Đến nổi, vài tờ báo đăng những bài viết tha thiết đặt câu hỏi “tại sao học sinh bây giờ viết chữ xấu quá?” Tại sao học sinh không thể viết chữ xấu ?

Chữ Trinh của người con gái cũng đã là một conventional wisdom hàng trăm năm nay. Trinh đồng nghĩa với ngoan, và ngược lại mà chẳng mảy may đưa ra một lý lẽ nào hùng hồn. Người nghe, chấp nhận những điều ấy như là chân lý và “ném đá thẳng tay” vào mặt những cô gái lỡ mất “cái nghìn vàng.”

Vậy đấy, nếu ta chấp nhận một số điều hiển nhiên là sự thật, bất kể điều đó chẳng hề có một chút ý nghĩa gì, chúng ta sẽ tự mình là nô lệ của sự lười biếng ý thức. Cũng như phụ nữ là nô lệ của chữ trinh. Và, học sinh (như tôi :P) là nô lệ của những cuộc thi viết chữ đẹp vô thưởng vô phạt.

Permalink Leave a Comment