Đỏ Trắng Xanh

April 23, 2009 at 10:00 pm (Movie, Politics)

Đỏ, Trắng, Xanh. Đó là ba màu tạo nên một giấc mơ chưa dứt, đã bắt đầu từ vài thế kỷ trước và không biết đến bao nhiêu thế kỷ sau mới dứt. Có lúc, nó nuôi con người trong những hy vọng rạng ngời, và cũng có lúc nó mang cho con người những cay đắng và thất bại. Đến bây giờ, nhìn về phía lịch sử, một cách ngẫu nhiên, ba màu đấy lại mang trong mình nó những hy vọng mà những người mang giấc mơ ấy gửi vào. Có một màu đỏ, không phải màu đỏ của chiến thắng, mà của một thất bại cay đắng, đau đớn hơn, lại trước một màu “Đỏ” khác. Màu xanh của những niềm hy vọng và màu trắng của ước vọng tự do. Vâng, tôi đang nói về American Dream.

Thật ra American Dream không phải là một cụm từ ghép của American và Dream. Bây giờ, nó đã trở thành một khái niệm được dùng khá nhiều trong văn chương và cuộc sống hằng ngày. American Dream chính thức xuất hiện vào năm 1931, trong một tác phẩm của James Truslow Adams gọi là The Epic of America. Ở đó tác giả đã miêu tả American Dream như là một giấc mơ về một vùng đất hứa với một cuộc sống no ấm và đầu đủ và là nơi mà con người được hưởng những thành quả xứng đáng khả năng và sức lao động của mình. Nhưng không hẳn đến năm 1931, con người mới bắt đầu mơ về American Dream, nó đã một phần nào được nói đến trong bản Tuyên Ngôn Độc Lập của nước Mỹ (“mọi người được sinh ra có quyền bình đẳng..”). Và trong khoảng thời gian của hai cuộc thế chiến, American Dream được mang theo bởi những người châu Âu di cư. Còn ngày nay, nói về American Dream, người ta lại nhắc đến dòng người châu Á nhập cư vào nước Mỹ, với một khát vọng đổi đời cháy bỏng. Nhưng, có phải thật sự vậy không ?

Nhân vật Daniel Plainview trong bộ phim đoạt giải Oscar There will be blood là một tuýp người đi tìm giấc mơ tiêu biểu. Giấc mơ ấy được thể hiên qua những tham vọng và âm mưu để leo lên nấc thang cao nhất của sự giàu có. Một điều đáng chú ý là bộ phim được lấy bối cảnh ở tiểu bang California, nơi được mệnh danh là The Gold State hay là The Dream State của nước Mỹ. Rốt cuộc Daniel Plainview cũng đã biến American Dream của mình thành hiện thực. Một cơ ngơi vững chắc, một ngôi nhà sang trọng, những người hầu… và một gia đình tan vỡ. Đó chính là một con đường thành công chung và cả một con đường bất hạnh chung của những American Dream… Bi kịch lớn nhất của một American Dream, là khi người ta quá mải mê tìm những thứ xa vời như tiền bạc, danh vọng để rồi khi nhìn lại họ lại tiếc nuối vì đã mất một thứ căn bản nhất của con người: tình cảm…

Trong The Godfather, Bố già Vito Corleone cũng ôm trong mình một American Dream điển hình. Ông từ bỏ một quê hương, một xứ sở đang chìm ngập trong bạo lực và thù hận để đến nước Mỹ với hy vọng bắt đầu một cuộc đời mới, một con người mới, thoát xa khỏi sự ganh đua phe phái đang đầy rẫy ở Ý. Có vẻ như, về đoạn kết, Bố già đã hiện thực hóa giấc mơ của mình. Ông đã có một sự nghiệp vững vàng dựa trên một thứ công lý được ngầm quy ước theo lương tâm của một ông trùm, hơn là theo pháp luật của đất nước. Nhưng, có phải American Dream của ông đã được xây dựng trên một cái nền Tự do, bình đẳng mà ông mong đất nước này sẽ mang lại cho ông ? Cái tự do mà ông đáng lẽ ra được hưởng phải được ông dùng đến cả máu của mình và gia đình để giành lại từ những người mà nhiệm vụ của họ là cung cấp cho ông cái tự do ấy. Và sự bình đẳng, ông đã phải dùng đến tiền để mua lại nó, hơn là mong chờ những người được ông đưa hối lộ tạo ra cái bình đẳng ấy cho ông. Ông đã giành lại tự do, bình đẳng để thực hiên American Dream của mình bằng sức mạnh to lớn của ông. Còn những người, mà sức mạnh của họ không thể nào so sánh được với Bố già, họ sẽ làm sao khi trót mang trong mình giấc mơ ấy ?

Theo những gì được kể lại, vào giờ chót trước khi cuốn Gatsby vĩ đại được xuất bản, F.Fitzgerald đã quyết định đổi tên tác phẩm của mình thành Under the Red, White, Blue, ngụ ý nói về American Dream dang dở của nhân vật chính. American Dream của Gatsby chỉ đơn giản là có thật nhiều tiền để có thể cưới được người con gái mình yêu. Gatsby đã hoàn thành về mặt “tiền” và tưởng chừng như đã có thể hoàn thành trọn vẹn giấc mơ của mình. Rồi, đau đớn hơn tất cả đau đớn cộng lại, những gì mà ông đã gây dựng nên, tình yêu và thậm chí cả mạng sông của ông bị chấm dứt bởi chính người con gái ấy. Phần cuối cùng, thêm một bi kịch để chấm dứt một bi kịch dài là tại đám tang của Gatsby. Tất cả những người bạn, những người mà ông ngày nào cũng mời đến nhà đã dự tiệc và thậm chí người con gái ấy, đã bỏ rơi ông trong sự cô đơn lạnh lẽo của một cơn ác mộng.

Như đã nói, Đỏ, Trắng Xanh là của chiến thắng, tự do và hy vọng. Nhưng hãy nhớ, nhiều lúc nó lại là máu, sự buồn bã (blue) và cô đơn.

Advertisements

Permalink Leave a Comment

A Clockwork Orange: điên và tỉnh

April 23, 2009 at 10:00 pm (Movie, Politics)

Cho dù cũng đã chuẩn bị sẵn tư tưởng rằng bộ phim mình chuẩn bị xem sẽ rất là kỳ quặc và điên loạn, tôi vẫn cảm thấy choáng váng với mức độ điên cuồng (tờ Time dùng Degrees of Madness) mà đạo diễn Kubrik đã cố ý sắp đặt trong Clockwork Orange. Nhưng đôi khi những sự điên cuồng nói lên những điều rất tỉnh.

Stanley Kubrik là một người đặc biệt ở Hollywood. Đặc biệt không chỉ ở tài làm phim siêu việt của mình, mà còn ở chất quái trong những bộ phim của ông. Trong Dr. Strangelove or: How I Learned to Stop Worrying and Love the Bomb (1964), ông là người đầu tiên đem đề tài chiến tranh hạt nhân, vốn khá nhạy cảm, vào một bộ phim, hơn nữa lại là một bộ phim hài. Phong cách làm phim của Kubrik cũng rất ấn tượng, có những cảnh mà nhìn vào, ai cũng biết đó là của Kubrik. Đặc biệt nhất là cách quay bằng cách dùng ống kính mắt cá theo góc nhìn của nhân vật. Ở đây, những người đối diện với nhân vật chính trở nên méo mó và dị hợm, và diễn tả đúng tâm trạng khiếp sợ của nhân vật lúc đó. Kubrick đã dùng phương pháp này khi một phụ nữ khiếp sợ khi bị Alex tấn công và một lần nữa khi chính Alex bị viên cảnh sát nhục mạ.

Nhân vật chính Alex cũng là một kẻ điên cuồng và bệnh hoạn. Alex, chỉ khoảng 17-18 tuổi, là kẻ cầm đầu một băng nhóm tội phạm thiếu niên. Hắn là một kẻ khát khao bạo lực (ultra-violence) và tình dục. Bộ phim cũng có một cái khởi đầu mang cho người xem một cảm giác kỳ lạ. Đạo diễn quay sát khuôn mặt của Alex rồi từ từ lui ra để lộ ra một khung cảnh hắn đang ngồi cùng 3 tên đồng bọn, trong lúc đó giọng nói ồ ồ chầm chậm của Alex cất lên: “There was me, that is Alex, and my three droogs, that is Pete, Georgie, and Dim, and we sat in the Korova Milkbar trying to make up our rassoodocks what to do with the evening.” Đó là một quán sữa, với những bức tượng đàn bà khỏa thân và những con người ăn mặc quái dị. Cuốn phim diễn ra theo một trình tự chậm chạp. Phầm mở đầu tác giả dùng để kể về tội ác của Alex. Đây là phần nặng nhất và gây sốc cho người xem nhiều nhất. Thật tình, chẳng ai có thể không buồn nôn khi chứng kiến Alex đánh đập không thương tiếc một ông già ăn xin, hoặc khi Alex tấn công một cô gái. Đến khi Alex về lại gia đình mình, người xem lại biết thêm một sở thích đặc biệt khác của hắn: nhạc giao hưởng của Beethoven. Hắn hâm mộ Ludwig Van và bản giao hưởng số 9. Một tên côn đồ hạng bét yêu thích nhạc cô điển, đó đã là một sự đối lập đến điên cuồng.

Âm nhạc trong bộ phim cũng là một sự kỳ quặc đến lập dị của tác giả. Kubrik đã sử dụng bản giao hưởng số 9 của Beethoven để làm nên cho những cảnh quay của mình. Nhưng sự kỳ quặc ấy đặt trong một bộ phim kỳ quặc lại gây ra một hiệu quả kỳ lạ nơi người xem. Những cảnh quay tội ác khiếp đảm của Alex và đồng bọn lại được diễn trên nền bản giao hưởng có thể nói là hay nhất một thời đại (một chương trong đó được dùng làm thánh ca của châu Âu). Cảnh băng nhóm của Alex đánh nhau với một băng nhóm khác, dưới sự hỗ trợ của nhạc cổ điển và diễn xuất của diễn viên trở nên không khác gì một vở kịch. Tất cả bọn họ không phải đang đánh nhau, mà như đanh múa vậy, và tính bạo lực đã được giảm đi một cách triệt để. Đây là ngón nghề độc của Kubrik, khi ông đã khéo léo lồng những bản nhạc giao hưởng vào những bộ phim của mình, trước Clockwork Orange là 2001: A Space Odysse với bản The Blue Danuble.

Nếu nói về mặt doanh thu, Clockwork Orange là một thất bại thảm hại của Stanley Kubrik, khi mà nói theo ông bộ phim chỉ thu được “a few hundreds dollar.” Bộ phim cũng gây ra những tranh cãi liên miên về sex, violence của nó. Thậm chí, Stanley Kubrik còn thu lại bộ phim tại Anh vì sức ép quá lớn của dư luận, và chỉ được phát hành lại tại đây sau khi ông đã chết. Nhưng bộ phim luôn nằm trong top 100 của Viện hàn lâm điện ảnh Mỹ (American Film Institute) và với những điều rất “tỉnh” mà nó nói ra, nó cũng xứng đáng luôn với cái danh kiệt tác của mình. Điên loạn là vậy nhưng nội dung của bộ phim đọng lại những điều rất sâu sắc, rất đáng để suy ngẫm. Đó là vấn đề về sự tự do của con người, đối diện với nó là vai trò của chính quyền. Trong tiêu đề của bộ phim, clockwork là cái máy, orange chính là từ orangutan trong tiếng Malaysia có nghĩa là con vượn (man of jungle). Và chính phủ trong Clockwork Orange, đã cố gắng biến anh thành một cái máy, một con người được lập trình. Sau khi đã gây ra nhiều tội ác, Alex phải vào tù và được tham gia vào một dự án đáng sợ của chính phủ. Anh được tiêm thuốc gây ra sự sợ hãi và phải xem đi xem lại những bộ phim bạo lực, hãm hiếp. Dần dà, anh trở nên buồn nôn trước những hành động bạo lực và sex. Anh là một kẻ vô hại và là một con thỏ sau khi ra khỏi tù. Những kẻ mà trước đây Alex đã tấn công, quay lại trả thù một Alex không có sức kháng cự. Chính phủ liệu đã đúng khi mà biến một người thành một con thỏ rồi trả về một xã hội đầy rẫy những con sói ? Alex thực sự khiếp đảm trước bạo lực và sex nhưng điều đó không có nghĩa rằng anh đã là một con người lương thiện. Những suy nghĩ của anh vẫn như cũ, chỉ có một điều duy nhất khác là anh không có khả năng gây ra những điều đó. Như vậy, cái tham vọng biến một con người xấu thành người tốt của chính phủ đã thất bại. Vai trò của nhà tù cũng là một câu hỏi, khi mà việc họ cải tạo một người xấu thành người tốt là bất khả thi còn phương pháp biến người xấu thành người tốt của chính phủ lại là một tội ác. Nói như Stanley Kubrik, ông đã tạo ra “con quỷ” Alex làm đủ mọi chuyện xấu xa trên thế gian chỉ để nói lên rằng hành động can thiệp của chính phủ vào lương tri của con người đã biến họ thành một con quỷ vương. Nếu thành công với Alex, có lẽ chính phủ sẽ lập trình nên những con người khác, sẽ bắt tất cả mọi người phải run sợ, buồn nôn trước những cái xấu hơn là giáo dục mọi người rằng đó là những điều xấu. Rõ ràng, con người có quyền để lựa chọn, lựa chọn cách nào để làm người tốt, lựa chọn cái nào là cái tốt và thậm chí lựa chọn một chính phủ tốt.

Bộ phim kết thúc với vẻ mặt tười cười của Alex khi bắt tay với người đứng đầu chính phủ. Đó là một nụ cười lương thiện, khác hẳn với nụ cười ma quái của anh ở lúc đầu phim. Chẳng ai trả lời được, sau lần này, chính phủ có tẩy não mọi người để ai cũng có thể cười như Alex không. Nhưng nếu có, cũng chẳng có gì lạ, cũng đã có những chính phủ tẩy não tất cả để mọi người đều cười rồi…

Permalink Leave a Comment

Những giọt nước mắt thật khác

April 23, 2009 at 9:59 pm (Politics)

Có một người đã từng nói như thế này: “Trẻ con dùng nước mắt để đối phó với người lớn, phụ nữ lấy nước mắt để đối phó với đàn ông, còn đàn ông thì sao? Chỉ có thể dùng nước mắt để đối phó với thế giới.” Đàn ông ít bao giờ rơi nước mắt, nhưng không có nghĩa là họ không khóc. Tạm thời bỏ qua những vấn đề “khóc” thuộc dạng sến củ cải của đàn ông mà tôi nghe ra rả trên đài: thất tình, mất việc, hoặc như “nước mắt đàn ông không rơi từng giọt”…vân vân và vân vân. Đứng dưới những góc độ tâm lý học, những quy tắc của xã hội đã hạn hẹp phép tự do biểu lộ cảm xúc của đàn ông, họ có thể đập bàn, đập ghế, phùng mang trợn má, nhưng tuyệt đối không hề khóc. Những giọt nước mắt của đàn ông không mang nhiều những ý nghĩa về cảm xúc, nó thiên về cách đàn ông đối nhân xử thế, hay là ứng phó với thế giới. Có những trường hợp, giọt nước mắt rơi xuống là giọt nước mắt khôn ngoan, được người đời sau khen ngợi, ngược lại cũng có những giọt nước mắt mà ngàn năm sau người ta vẫn không tiếc lời chê bai.

Để đạt được một mục tiêu, đoạt lấy một cơ đồ hay một giang sơn, người ta không chỉ cần tài trí, mà đôi khi còn cần cả nước mắt. Lưu Bị là một bậc thầy trong việc này. Trong Tam Quốc, tác giả xây dựng Lưu Bị là một nhân nhân đức, bao dung, thương dân như con. Nước mắt có lúc là phương tiện để tác giác truyền đạt cái ý trên. Đó là khi, Lưu Bị khóc Quan Vũ mấy ngày ròng, ai ai cũng cảm phục mối tình vườn đào thâm sâu Lưu Quan. Tuy nhiên, những giọt nước mắt chính trị của Lưu Bị mới là cái biệt tài của vị hoàng đế này.Ở Trung Quốc bây giờ, người ta vẫn còn dùng đến thành ngữ “khóc như Lưu Bị”, quan niệm Lưu Bị dùng nước mắt đoạt thiên hạ cũng rất phổ biến. Có lẽ, ai đã từng đọc Tam Quốc cũng tự hỏi: nước mắt của hắn ở đâu mà lắm thế. Nhờ nước mắt, Lưu Bị vời được Khổng Minh về dưới trướng. Nhỏ một hàng lệ mà có được bộ óc kiệt xuất nhất thời Tam Quốc thì Lưu Bị chỉ có lời chứ không có lỗ. Đến đoạn Lỗ Túc Đông Ngô đòi đất Kinh Châu, Bị lại khóc, khóc thảm thiết đến mức mà quân địch phải lui quân đi. Đó đều là những việc mà không phải ai cũng đều làm được.

Một giọt nước mắt, tuy nhỏ, nhưng tác động của nó đối với người đối diện, tuỳ trường hợp, lại rất lớn. Dùng đúng lúc đúng chỗ có thể thay cho hàng vạn trang giấy mực, có thể khích lệ người tài hoặc làm hổ thẹn kẻ tiểu nhân. Tào Tháo trong Tam Quốc cũng là một người biết khóc vì mục đích, và hai giọt nước mắt chính trị của ông, một lần đã làm tất cả binh sĩ cảm động, lần kia lại làm ai ai cũng hổ thẹn. Điển tích Tào Tháo khóc Điển Vi xứng đáng là những trang viết xúc động nhất về mối quan hệ quân thần trước kia. Trong một trận đánh úp của địch, quân Ngụy bị bất ngờ nên trở tay không kịp. Tào Tháo lúc đó còn đang vui vẻ với mấy ả đào trong chướng. May thay, Điển Vi, với không một miếng giáp che thân, liều mình để Tào Tháo có đường thoát thân. Điển Vi tử trận, Tào Tháo thì may mắn thoát được đã lập bàn thờ cúng tế mà khóc thương Điển mãnh tướng rằng: ““Con trưởng, cháu yêu ta đều không lấy làm đau lắm, chỉ tiếc Điển Vi mà thôi!”. Các tướng sĩ nghe thấy ai ai cũng cảm động. Lần khác, đó là khi Tào Tháo thoát chết từ trận Xích Bích trở về. Tướng sĩ vui mừng bèn mở tiệc chào đón. Đột nhiên, giữa tiệc Tào Tháo khóc rống lên rằng: “Ta khóc Quách Phụng Hiếu vậy! Nếu Phụng Hiếu còn, quyết ko để ta phải đến nỗi này”. Nói rồi ôm ngực khóc “Ôi Phụng Hiếu! Đau xót thay Phụng Hiếu! Tiếc thay Phụng Hiếu.” Tướng sĩ lại cảm thấy hổ thẹn cho chính mình. Cũng là khóc một người, nhưng một lần làm binh sĩ cảm động mà tận tâm với mình, lần khác lại làm bề dưới phải hổ thẹn để dốc sức cho mình. Có lẽ rằng, chỉ mình họ Tào mới làm được điều này.

Đôi lúc, giọt nước mắt cũng có thể biến thành nước thánh. Người khóc cũng có thể biến thành chúa Jesus. Trong những tình huống hiểm nghèo, anh hùng, sau một đêm có thể bị biến thành nơi hứng chịu cơn thịnh nộ của dư luận, giọt nước mắt lăn ra và họ lại là một người hùng trong mắt mọi người. Hãy nhìn lại lịch sử của Việt Nam sau năm 1945. Công cuộc cải cách ruộng đất của đảng cộng sản Việt Nam trở thành một cuộc thử nghiệm thất bại. Những con số thống kê về những người bị oan từ ý chí của người đề ra quyết sách chẳng bao giờ được. Lịch sử là một quyển sách không hoàn chỉnh về số trang và cuộc cải cách ruộng đất luôn nằm trong vùng tối của sự thật. Chủ tịch Hồ Chí Minh ra trước Quốc hội để xin lỗi nhân dân. Cụ đã khóc. Nhân dân miền Bắc lúc đó đã tha lỗi cho cụ, tuy nhiên Tổng bí thư Trường Chinh vẫn phải chịu mất chức. Bây giờ, câu chuyện ấy đã phai màu mực, và hình ảnh xin lỗi nhân dân của chủ tịch Hồ Chí Minh không còn được nhắc đến nhiều vì nó gắn liền với một giai đoạn mà nhiều người không bao giờ muốn nhắc đến nữa.

Chính trị thực ra chỉ là một trò chơi, nhiều luật lệ hơn và cũng nhiều kỹ xảo hơn. Những kỹ xảo và những âm mưu dưới những mỹ từ đẹp đẽ và nước mắt là lớp giấy gói quà nhiều màu nhất cho những mưu đồ ấy. Giọt nước mắt có thể đánh lừa hàng vạn người và thi vị hoá một âm mưu. Người xưa có câu “mèo khóc chuột.” Trong Tam Quốc, con mèo ấy là Gia Cát Lượng còn con chuột là Chu Du. Ai cũng biết rằng Du vì uất Lượng quá mà đâm ra chết. Nghe tin Du chết ắt Lượng cũng mừng thầm trong bụng vì vừa diệt được một kẻ thù nguy hiểm vừa thấy rằng mưu kế mình giăng ra đã có hiệu quả. Gia Cát đến viếng Chu Du, vừa viếng vừa khóc than hệt như giữa họ có mối thân giao từ lâu lắm vậy. Nếu không vì Gia Cát nói lời mà không biết giữ, thì Chu Du cũng đã đâu chết nhanh như vậy đâu. Ấy vậy mà những giọt nước mắt của Gia Cát Lượng đã làm mờ mắt những nhân sĩ Đông Ngô. Tướng lĩnh, ai ai cũng khen Gia Cát Lượng là người nhân nghĩa. Gia Cát Lượng là thần cơ diệu toán, bậc thầy của trò chơi chính trị thời Tam Quốc, những giọt nước mắt của ông không thể đo bằng thứ cảm xúc yếu mềm mà đo bằng những lợi tức mà nó đem lại.

Cảm xúc sẽ nặn ra những giọt nước mắt. Nhưng khi lý trí đè bẹp được cảm xúc nó cũng sẽ nặn ra những giọt nước mắt thật khác. Khóc bằng giọt nước mắt nào, bình thường hay thật khác, đôi khi, trong cuộc đời này, không phải do chúng ta chọn…

Permalink 2 Comments

Điểm tựa văn hoá

April 23, 2009 at 9:56 pm (Politics)

“Hãy cho tôi một điểm tựa, tôi sẽ nâng được cả Trái Đất” đấy là câu nói nổi tiếng của nhà vật lý cổ đại Archimedes. Những gì khó khăn nhất trong cuộc đời cũng có thể vượt qua được nếu như mỗi người trong chúng ta có một điểm tựa. Tôi hạnh phúc vì tôi có những điểm tựa vững chắc là gia đình tôi, bạn bè… và tôi nghĩ rằng mọi người chắc ai cũng có một điểm tựa nào đó cho mình để khi mệt mỏi ta có thể dựa lưng, ngả gối. Đấy là trên phương diện cá nhân. Còn trên phương diên của một quốc gia thì thế nào ? Những quốc gia chắc chắn cũng phải cần những điểm cho riêng mình. Ngày xưa, chúng ta cũng có những điểm tựa là những anh Hai, anh Ba. Nhưng ngày nay, những người anh ấy đã không còn coi thằng em chúng ta là “thằng em”, thậm chí có những lúc những người anh những người em ấy lại gà cùng một nhà đá nhau. Vậy thì ta phải tạo ra những điểm tựa khác, bền vững hơn, chắc chắn hơn. Và không gì khác hơn,văn hóa sẽ là điểm gốc tạo ra những sức mạnh to lớn mà bình thường chúng ta chưa chắc đã có được, hệt như một chiếc đòn bẩy.

Văn hóa chính là điểm tựa cho một cú nhảy lớn, một cú bật vọt để trở thành Thánh Gióng, là xương sống cho một ngày mai người khổng lồ có thể lớn dậy. Không có văn hóa, đất nước sẽ như một người thiếu sức đề kháng, mẫn cảm với những biến đổi không ngừng của thế giới và tác động của những kẻ lăm le một lần nữa muốn đổi tên nước Việt chúng ta. Chúng ta cứ hô hào cảnh giác để bảo vệ từng tấc đất của tổ tiên, hô hào yêu nước, yêu Tổ quốc, đoàn kết để cùng đối phó với kẻ thù. Những lời hô hét dù lớn đến đâu, những khâu hiệu dù mỹ miều đến mức nào cũng chẳng thể làm run sợ kẻ thù nếu như vẫn còn những người tin rằng Bảo Đại là vua Trung Quốc hay Hai Bà Trưng là một người anh hùng họ là Hai tên là Bà Trưng. Bảo vệ Tổ quốc không chỉ đơn thuần là việc bảo vệ từng hạt cát, từng hòn đảo, những cái mà chúng ta đang có mà còn là việc bảo vệ cả những cái đã-từng-thuộc-về-chúng-ta.

Trong đám đông, để một người nhận ra chúng ta không phải là một việc đơn giản nếu như chúng ta chấp nhận hoà lẫn vào đám đông hoặc không có những cá tính đặc biệt để chỉ cần một cú hắt hơi cũng không ai có thể lẫn tiếng hắt hơi ấy với tiếng hắt hơi của người khác. Một đất nước cũng cần những cá tính và văn hoá chinh là cái để ta phân biệt ta với Tàu hay Tàu với Tây… Đất nước chúng ta có một nền văn hoá riêng và đó là cái để giữ cho chúng ta vẫn còn tồn tại được đến ngày nay, tức là khoảng vài nghìn năm sau cái ngày chúng ta tự nhận chúng ta là người Việt, nước Việt. Trong khoảng thời gian ấy, những sự giao thoa về văn hoá giữa hai nước láng giềng là không thể tránh khỏi, vị thế của một nước nhỏ đã làm cho chúng ta phải chịu những ảnh hưởng ít nhiều của văn hóa Trung Quốc. Nhưng, và tuyệt nhiên, chúng ta không bao giờ đánh mất chính mình. Ví dụ như trông lĩnh vực nghệ thuật gốm sứ, những kết luận gần đây của các nhà khoa học đó là mặc dù có những ảnh hưởng nhất định từ phía Trung Hoa, các nghệ nhân nước Việt cũng đã thành công trong việc tạo ra những bản sắc cho gốm sứ Việt Nam. Những làng gốm ngày xưa như Bát Tràng, Chu Đậu đã tạo ra được những món đồ tinh xảo để xuất khẩu qua châu Âu. Văn hoá, đó là những thứ ta nhìn vào để ta thấy tự hào và tạo ra trong chúng ta một nghĩa vụ giữ gìn và bảo vệ. Đó chính là sức mạnh của dân tộc.

Tôi vẫn còn nhớ như in lời của thầy tôi khi được thầy giảng về Văn miếu quốc tử giám: “Hãy xem thử lúc chúng ta có được Văn miếu thì ở nước Mỹ có gì. Chỉ là một vũng lầy phải không?” Những chỉ số kinh tế hôm nay cho phép chúng ta biết được hôm nay ta đứng đâu trong thế giới, còn những thứ thuộc về tinh thần như Văn Miếu, tranh Đông Hồ… cho phép chúng ta biết được ta là ai. Vậy là đủ. Trong cuộc đời này, chỉ cần biết ta là ai và ta đang đứng ở đâu. Biết được ta đứng ở đâu rồi thì hãy tự hỏi vị trí đó có xứng đáng với “ta là ai” hay chưa ?

Permalink Leave a Comment